Пренесен напис од Дневник 18 Март 2006

СТАРО НАГОРИЧИНО
Прогласена елементарна непогода

По една недела од невремето во Козјачкиот регион, каде што излеаната Пчиња и помалите потоци нанесоа големи штети во дваесетина села, Советот на Општината Старо Нагоричино прогласи елементарна непогода.

Комисиите за проценка утврдиле дека штетите се огромни и дека обесштетувањето на земјоделските производители и санирањето на патиштата и мостовите се можни само со помош и парична поддршка од Владата.

Според извештајот на комисијата за проценка на земјоделските култури, утврдено е дека полјоделските, градинарските и лозаро-овоштарските култури се оштетени од 30 до 100 отсто и тоа на површина од 1.000 хектари. Поради тоа, Советот прогласил елементарна непогода во повеќе села.

Комисијата за проценка на штетите на инфраструктурата утврдила дека делови на локалните и на пристапните патишта се целосно уништени со што е оневозможена комуникацијата на населението. (С.А.Ј.)

Пренесен напис од Дневник од 18,Март 2006

СТАРО НАГОРИЧИНО ПРОТИВ ИЗГРАДБАТА НА ДЕПОНИЈА
Нагоричинци сакаат еколошки регион

Изградбата на регионалната депонија во месноста Бела земја, помеѓу Младо и Старо Нагоричино, ќе предизвика големи штети во земјоделството и во сточарството и воопшто во развојот на Општината Старо Нагоричино, велат во локалната власт. Против изградбата на депонијата се и еколошкото друштво и населението.

- Со изградбата на депонијата ќе се прекине експлоатацијата на глината за која фабриката за керамичка индустрија од Куманово има 30-годишна концесија, а која производството го пласира не само во нашата земја, туку и во Србија и на Косово - вели градоначалникот на Старо Нагоричино, Власта Димковиќ.

Тој додава дека глиништето се наоѓа во непосредна близина на основно училиште, здравствена амбуланта, црквите "Св. Петка" и "Св. Ѓорѓи Победоносец", законски заштитените археолошки локалитети Вуевски камен и Костоперска карпа. Покрај депонијата поминува и меѓународниот пат кон Бугарија, а во близина се и познатата црква "Свети Ѓорѓи" и општинскиот центар.

- Покрај депонијата поминува и патот кон Меморијалниот центар АСНОМ во селото Пелинце и кон манастирот "Св. Прохор Пчињски" во СЦГ. Во близина се и мегалитната опсерваторија Татиќев камен, термалниот извор Стрновац и манастирот "Забел" - објаснува Димковиќ.

Според него, стручните анализи покажале дека постои опасност и од загадување на подземните води, а со тоа и Општината Старо Нагоричино веќе нема да е еколошки чиста животна средина.

- Ние се обративме до сите надлежни во државава. Ако не се почитува нашето образложение за несогласување за изградбата населението ќе ги искористи сите расположливи средства за спречување на изградбата на регионалната депонија во срцето на нашата општина - вели Димковиќ.

Меѓуопштинскиот одбор за североисточен субрегион во рамките на проектот "Национален план за управување со отпад и физибилити-студии" се оглушил на укажувањата на локалната власт и останал на ставот дека и против волјата на населението ќе го реализира планот за изградба на депонијата на локалитетот Бела земја - глиниште.

Пренесен напис од Дневник од 18,Март 2006

РАЗГОВОР СО ВЛАСТА ДИМКОВИЌ, ГРАДОНАЧАЛНИК НА С. НАГОРИЧИНО
И невремето удри по сиромаштијата

Се кине таму каде што е најтенко. Покрај сиромаштијата, не снајде и невремето, кое уништи една третина од земјоделските култури, а оштети повеќе патишта и мостови. Локалната власт, пак, е оставена самата да ги решава проблемите, вели Власта Димковиќ, градоначалник на Старо Нагоричино, една од најсиромашните општини во земјава.

Општината, која претежно живее од земјоделство и сточарство, опфаќа 39 населби, во кои живеат нешто повеќе од 4.000 жители на површина од 450 квадратни километри. А велат дека уште толку се враќаат од градовите и тука обезбедуваат егзистенција.

lКои се најголемите проблеми со кои се соочувате?

- Многу пари ни се неопходни за вложување во образованието, а Министерството за образование се однесува резервирано. Ново за нашата општина е и урбанизирањето на населбите. Изминативе години ние ја подобривме инфраструктурата, затоа сметам дека нема да имаме големи тешкотии на тој план.

lКакви се плановите за развој во општина чие население главно мака мачи со земјоделството и со сточарството?

- Земјоделството и сточарството се основната егзистенција. Но, од неодамна почна со работа мини-фабрика за производство на печурки. Во неа ќе бидат ангажирани околу 200 млади луѓе. Шанси за вработување на 80 до 100 работници има и во Фабриката за пакување и дистрибуција на минерална вода. Овој регион има повеќе културно-историски споменици од национално значење. Со правилен пристап во нивното искористување постојат шанси за развој на туризмот. Тука е познатата црква "Св. Ѓорѓи", манастирите "Забел" и "Карпино" и многу други. И меморијалниот центар АСНОМ во селото Пелинце е едно од местата за посети. Природните убавини на Козјачко-пчињскиот регион се добра шанса за развој на селскиот туризам. Ваквите услови создаваат реални претпоставки за економски развој, со што овој регион ќе ги привлече да се вратат тие што одамна ги напуштиле родните места и заминале в град, каде што сега се без работа.

lИзлевањето на реката Пчиња и на планинските потоци нанесе големи штети. Како ќе се санираат?

- За сиромаштијата се вели дека "се кине таму каде што е најтенко". Неодамнешното невреме, какво што не се памети овде последниве две децении, уништи една третина од земјоделските култури. Оштетени се и патишта и мостови. А безмалку оставени сме самите на себе. Советот на Општината формира две комисии за утврдување на штетите од оваа елементарна непогода. За жал, штетите, кои се огромни, само делумно ќе бидат надоместени. Некои од оштетените патишта веќе ги поправивме, но десетина козјачки села се уште имаат проблеми со комуникацијата. Преземаме мерки колку што можеме да го надминеме и овој проблем. Моите и плановите на општинскиот совет се населбите од Старо Нагоричино да се вратат во живот, оти во некои од нив тој речиси беше целосно прекинат.

Дипломираниот инженер агроном, 46-годишниот Димковиќ, беше избран за градоначалник од редовите на Демократската партија на Србите во Македонија. Ова е негов втор мандат на оваа функција.

Google - Слика на центар на селото Старо Нагоричане - но. 2

Ова е сликано од 902 ft или 275метри.

Тука убаво се гледа, строгиот центар на селото,

Црквата св.Ѓорѓи е најлево, над неа е најстарата школа , можеби во цела Македонија.
За школите во селото ке пишувам посебен пост. Сега ке кажам дека ги има три. Оваа за што зборев погоре. Стара школа и нова школа. Светозар Марковиќ.

Над црквата е полициската станица.

Десно од црквата е селската Чешма. И неофицијален центар на селото.

Оваа вода има карактеристика да во лето е ладна а во зимо е топла. И има посебно добар вкус, а нема мирис.

И ден денес кога ке одам во селото, одам на чесмата да се напијам вода од цивунот.

Од водата на времето се снабдуваше целото село со вода и тука на популарните мрамори се поела стоката, барем двапати дневно. Карактеристично ми беше тоа што додека пиеше вода стоката се оставеше на мира. Голем грев беше и израз на невоспитание да се прекине стоката во пиење на вода. Два добри вола го празнеа коритото-мраморот за два минута. Сега има спроведена вода скоро во секое домаќинство. Еден водовод е од овој извор. И друга водоводна мрежа е од пумпната станица во Никуљане, од каде со цевковод под природен пат се носи вода до самото село и околните мали. Има теорија, дека овие два извора во двете соседни села се поврзани и се од иста жица.

До самата чешма е коќата на “Вуци“. Кумот Коце беше шнајдер-терзија. Се надевам дека сеуште е жив. Овој човек го паметам како човек кој редовно ги чистеше мраморите на чешмата. И секогаш на крај ке се соблечеше до појас и самиот ке се искапеше. Во таа куќа зимно време паметам неколку пати имам помагано околу нижење а поготово околу калапење на тутун. Тешка и макотрпна работа верувајте. Но работата се работеше во друштво со мнугу шала и смееше...Дедоми незнам зошто не садеше тутум во моето детство...

Како дете често навраќав во неговиот дуќан за шнајдерај и го гледав како работи. Десно од неговиот шнајдерај, кумот Коце имаше своја бавча, каде садеше неколку реда пиперки и патлиџани. Бавчата ја вадеше со навртување на водата по браздата. Вишокот на водата од селската чешма служеше за наводнување на малите бавчи околу чешмата. т.е. под чешмата.

Под чешмата имаше уште неколку мали бавчи, од по двесетина квадрати, каде и дедоми имаше мала бавча.

Заборавив да кажам дека на чешмата приквечер жените переа на неколку поиголеми камени мрамори. Се употребуваа Пирајки за удирање по натопената облека. А се переше со сапуни, кој самите домаќинства ги правеа по некоја рецепта од свинска маст. Луксуз беше вистински сапун и прашок за рачно перење Биљана и Плави радион. Сапубите беа од Сапоиа Осјек.

Приквечер околу чешмата се собираа и младите, кои се удвараа меѓу себе - на кумановски-читање. Читаница. Читаник.

Помладите ке седневме над чешмата под големите дрвја на Дудинките. Околу чешмата имаше три големи дудинки. И над чешмата усте неколку.

Над Чешмата на неколку метри е познатата Испосница на свети отец Прохор Пчињски. Истата е заштитена со закон. Сега е обновена и малку се има изгубено од рустикалноста на пештерата. Секојпат тука доаѓаа луѓе со мака оставаа мали подароци пред светињата, ке се помолеа малку ке се напиеа вода од чешмата и ке си одеа дома.

Над испосницата почнува мало брдо наречена Краста. Тука беше единственото и најпогодно место за санкање во зима. Се санкавме на дрвени санки кои сами ги правевме. А луксуз беше ако ставевме метална шина, која ја земавме од пакетите, кои беа врзувани со вакви шини.

Пистата за санкање беше цирка стотина метра.....

Лево од Испосницата е полициската станица. Тоа е најстарата полициска станица како објект-можеби во цела Македонија. Во таа станица на времето во подрумот гледавме телевизија на неколку клупи. Тоа е некаде во крајните години од шеесетите. Често и по повеќе од половина час чекавме да почне програмата. А на телевизорот стоеше сликата тест сликата со округла форма...

Се разбира се гледаше телевизија во црно бела техника.

Пред станицата имавме одбојкарско игралиште. Тоа беше еден од омилените спортови во селото. Тука некаде во дворот на полициската станица бил споменик на првиот учител во селото и еден од заслужните борци за ослободувашето од турско.

Спомениците се минирани во време на окупацијата од Бугарите во нашиот крај.

Од детонацијата има загинато дваица бугарски војници кои се наоѓале во близината....

Сега слушам дека Градоначалникот има план да ги обнови спомениците со тоа што ке ги дислоцира некаде пред влезот на црквата.

Лево од полициската станица имаше мала пекара, која на времето прва почна да продава леб кој се произведуваше тука.

Полево малку беше објектот на старата пошта. Таа зграда сега не постои. Во подрумот на зградата имаше мал извор на питка вода...

Десно од испосницата се наоѓа куќата на “Манчини“. Тоа е куќа на братот на дедоми Столе – Дето Крсто Тошиќ. Куќата има историја на две кафеани. Столарска работилница и фарбара на текстил. Една постара која сега незнам дали уште постои. Но ја видов. Интересното е тоа што во таа кафеана од турско време имало музика и танчерки.

Подолу од тој објект е поновата кафеана која функционирала во текот на втората светска војна и покасно. Наследникот на дедоми Крсто вујкоми Жико, сега живее во таа куќа. Ја има обновено куќата а кафеаната е сега продавница.

Се разбира во зимо во продавницата пак се пие ракија и пиво. Има неколку маси. А во лето и надвор. Традиција е во продавниците – се играат карти и домино до несвест. Некојпат се врти и по некоја партија шах. Вујкоми Жико ги има интересно украсено зидовите во горните одаи. Има закачено дел од нашата носија и старите ткаења на баба Милевка.

Нагоре покрај куќата на дедо Крсто, води тесно патче према селските гробишта. Наречени “Гнила“.

Имам интересно сеќавање за дедоми Крсто.

Во атарот на реката Пчиња имаше доста ливади. На пролет одевме на 15 тина дена да косиме некои ливади. Дедоми не учеше да косиме, мене и Вујоми Ратко кој е неколку години постар од мене-5.

Вујкоми беше одличен косец косец. Јас се учев да косам. Кој косел знае дека е најтешко да косиш ретка ниска трева. Обично кога се косеше сите косеа. Па така во соседната ливада косеше дедоми Крсто. Јас бидејки лошо косев – дедо Крсто ке кажеше. Абе батко Стојане, “што ги даваш на деца да косив. Нели гледаш дека треба по њима да идеш па да косиш“. Но другата година веќе подобро косев. И сега дедоми Крсто ке речеше. Абе деца Ви сте троица, ај помогнете малко. А дедоми Столе ке речеше. “Абе батко Крсто па деца ке ти гу укашкав работу с‘с косење, па ке мораш по њима па да работиш“. Не му беше право на дедо Крсто но ја прифаќаше шалата.

Бабами Милевка, правеше многу убави баници и други месени специјалитети. Таа беше многу јака жена, но во природа секојпат беше насмејана.

Баба Милевка и дедо Крсто имаат две женски и две машки деца. Тетка Ѓурѓа, која за жал почина, но за време додека беше жива изгради куќа во непосредна близина на куќата на дедоми Столе. Тетка Драгица која сега живее на Водно во Скопје, непосредно под таканарешеното Шпанско село. Вујкоми Жико и уште еден вујко кој несреќно починал во пеесетите години на минатиот век,се викал Цане, кој несреќно починал во војска. На интересен начин. Имал инфаркт за време на трка. После неколку победи на трки едно по друго...

Посебно ми е во сеќаваше фурната на баба Милевка, која беше поврзана со подрум, а под подрумот е собата од првата кафана. Над фурната дедоми Крсто имаше племња, со стрмен мал двор во кој сепак дедоми Крсто успеваше да врши жито на селски начин.

Едно време во долната кафеана имало надалеку позната столарска работилница, која ја основал тетин ми Милан Денковски. Во таа работилница таткоми Воислав-Војо го учел столарскиот занает и покасно бил партнер со тетин ми. Биле прочуени со квалитетот на својата работа и кај нив се чекало на ред за столарија за куќите кои во тоа времето се граделе доста. Мајсторското писмо на тетин ми Милан сега се наоша кај мене и во друга прилика ке го прикажам во посебен пост.

Околината на црквата е заградена со камен зид кој беше изведуван во касните шеесети години на минатиот век. Во тој двор кој на времето било првото место каде биле и селските гробишта, сега се оставени некои камени плочи кои симболизираат гробни места.

Во самиот двор имаше прекрасни големи багреми кои во летно време беа идеално место за читање на книги, кои ги зимавма од селската библиотека наречена Читалиште....

Тука во тој двор имам прочитано највеќе книги во мојот живот. Тука како студент спремав и по некој испит. Посебна посластица беа честите гости кои ја посетуваа црквата, а ги имаше од цел свет....

Пред црквата има камбанарија, која сега е обновена. Се сеќавам на тесните скали кои ги качував како дете за да на врвот најдеме гнезда на разни птици, меѓу кои имаше и подполошки....

Десно од куќата на кум Коце е една интересна куќа на фамилијата Вуци. Во неа на времето се влегуваше преку дрвена врата. Огромна. А на самата врата имаше мала врата. Само за луѓе кога сакаа да влезат а не се со коли. Во таа куќа ја паметам влачарата, во која се влачеше волна од Овци. Во тоа време кафеаната на дедо Крсто беше фарбара на испредената волна. Го паметам како сега и тој објект.

До куќата на влачарата, има друг објект кој на времето била кафеана во времето на втората светска војна и некоја година покасно. Таа кафеана ја држеше комшиската фамилија на дедоми столе “Татарци“. Во тој објект едно време имаше и продавница, а пред тоа кратко време од неколку години имаше слаткарница. Се сеќавам купувавме бонбони на парче и шеќерлами. Црвено бели стапчиња, кои се виткаа и во форма на бастумчиња.

До таа куќа на времето имаше Ковачка работилница. Цанко ковач. Многу часови од детството сум минувал во ковачницата. Во неа мајстор Цанко го поправаше алатот на селсите домаќинства. Ги остреше секирите и мотиките, како и селските рала и плугови. Правеше и обручи за тркала на селските запрежни коли и другата железарија за колите. Колите ги склапаше познатиот мајстор Мисле. Ковачот Цанко, едно време произведуваше и мали ветерници ки служеа да се одвои житото од плевата. Дедоми Столе имаше една стара ветерница и една нова која ја купи од ковачот Цане. Чирак на мајстор Цанко едно време беше другарму на вујкоми Моме. Моме беше многу снажен и развиен и кога ке удреше со големиот чекан на наковалната, свитки летаа од железото. Интересно ми беше и да гледам како се грееше железото со таканаречена мешина за дување, која се покренуваше со една рачка која се движеше нагоре надоле.

Малку понатака се наоѓа сегашната зграда на Општината Старо Нагоричане. Зградата на време е изградена по ослободувањето во раните пеесетити години, како задружен дом.

Во позадината на задружниот дом, сегашната општина на времето имаше просторија која сите ја викавме читалиште. Библиотеката во Читалиштето беше богата со книжен фонд. Јас од тој фонд прочитав доста книги но помалиот мој брат кој сега е професор на еден универзитет во Тексас (предава Математика – Анализа) верувам ги има прочитано сите книги, или поголемиот дел од нив....

Во таа просторија на времето на касните шеесети ги гледав првите кино престави. Доаѓаше кино одвреме навреме од Куманово. Не се сеќавам на насловите на филмовите. Само се сеќавам на апаратурата за прикажување и карактеристичниот звук на движењето на филмската лента во апаратот па проектирање... Истотака и менувањето на филмските ленти. Секој филм се состоеше од повеќе ленти.

Во читалиштето гледавме долговреме и телевизија. Тука се играше и добар шах. Тука ми беа првите слатки шаховски победи. Покасно малку играв шах како младинец во еден клуб во Скопје – ШК Чаир. Така подготвен со теорија, селските играчи ми беа лесен плен. И богами луѓето не сакаа да играат шах со мене. Со секоја партија имаше и посебно зезање. Гласно навивање и коментарисање од страна... Посебно читалиштето беше посетено во зимскиот период.

Во задружната зграда имаше посебна просторија за Матичната служба, во која работеше матичарот Жарко Спасиќ. Жарко имаше посебно добар ракопис. Краснопис. Тој е сега пензиониран...

Над општинската зграда е зградата на поштата. Под поштенската зграда порано се наоѓаше налбатницата. Место каде се подковуваа коњите и говедата кои ги влечеа колските запреги. И ова ми беше омилено место во раното детство. Интересен беше начинот на кој се соборуваа крупните говеда на земја, за да се подковаат. Пред налбатницата имаше стално една мала бара а околу неа измет од говедата кои преплашени од самото ковење се унередуваа до крај. Секако под говедата се постилаше слама.

Подоле малку на самата раскрсница се наоѓа уште една чесма. Над неа столарска работилница имаше стариот сват на мајками и таткоми. И кај него проведував доста време, гледајки го како работи.

Сега тој објект е продавница на познатата Врањка.

Тука и влезот на старото школо кој сега е запуштен бјект. Но школото на времето имаше прекрасен двор. А долго време во школото живееа неколку учители кои дојдени тука да учетилствуваат, формираа фамилии и остануваа да живеат во старото школо.

Под патот е сега новото школо. Под новото школо е фудбалското игралиште на ФК Козјак. Тука за време на фудбалските мечеви се собира цело село за да навива... До него е и ракометното игралиште на кое игравми и мал фудбал на времето.

Тука некаде е сега новото игралиште комбинирано за кошарка, одбојка и други мали спортови, кое е донација и е опремено и со рефлектори...

Назад по птот према центарот на селото од лева стран е поголема зграда која ние сите ја викавме стамбена. Во неа по мое сеќавање беше сместена првата кооперација – селска продавница. Во неа сите пазаруваа на тефтер. И кога ке дојдеа селаните до пари си ги плаќаа сметките.

До стамбената зграда се три други стамбени куќи на дба спрата, кои на времето се изградиа за да има каде да живаат милиционерите-“полицајци“.

Карши стамбените згради имаше уште една столарска работилница која во едно време прерасна во пилана.

Малку погоре имаше на времето Качарска работилница на поцнатиот Цане качар.... И тука доста време проведував и ми беше интересно како од дрво се доаѓаше до разни видови на буриња и качиња. Буриња за вино и ракија и качиња за купус и носење на вода.

Малку понатака е локалот на уште една продавница-која едно време беше столарка работилница во еден дел а во другиот дел беше коларска работилница на познатиот колар Томислав – Мисле. Е тука кај Мисле највеќе “купував“ од занаетот. Фрапантно беше како пред моти оќи од сирово дрво се правеше запрежна кола. Доминантно ми беше сеќабањето како се прават ркалата. Округлите делови се обработуваа на приручен дребонг, кој со пренос на каиш се движеше со некаков мотор.

Понатака пирајките се делкаа со тесла и се оформуваа во саканата форма. А теслата беше главен алат и во оформувашето на полумесеците. Ги имаше барем осум во едно тркало или шест за помали тркала. На крај на тркалата се зацврстуваа со погоре поменатите шини. Со специјални клинци. Добар мајстор едно тркало правеше неколку дена. Цела запрежна кола се правеше скоро цел месец. Во сеќавање ми се и големите рачни бургии – Сврдлиња. Кои ги имаше неколку димензии-десетина.

Овој мајстор за правење на коли со лик личеше на еден друг мајстор кој правеше убави елечиња-кожувчиња од овчји крзна. Е сега јас толку често ги мешав луѓето што и дваицата ги нарекував со исто име мајстор Мисле. Долго време мислев дека се работи за иста личност.

Google - Слика на центар на селото Старо Нагоричане - но. 1

Благодарност до Google Earth што ми овозможи да уживам во сателитските снимки на моето родно место.

Оваа слика ке ја крстам Центар на село но. 1

Сликата е замислена како се гледа селото од сателит од 2812 ft ili 850 metri

УСАИД: Бежичен Интернет за 50 општини

“..Донацијата опфаќа 50 комуникациски комплети за безжичен интернет, а Интернет конекцијата ќе ја обезбеди “Он Нет“. Заедницата на единиците на локалната самоуправа (ЗЕЛС) ќе одреди на кои општини ќе им припадне донацијата. Приоритет ќе имаат руралните општини кои немаат можност за интернет пристап преку АДСЛ...“

Целта на донациата на Американската агенција за меѓународна помош е да се зголеми пристапот до интернет како и ефикасноста во општините. Тоа ќе им овозможи на канцелариите на локалните самоуправи полесно да одговорат на барањата на граѓаните и на стопанствениците.

Моја драга мајко !

Оваа сторија за својота мајка а моја баба Драга е пишувана деновиве од мојата мајка. (Мајками сега има 72 години)

Моја мајка е родена 1910 год. Во село Чолопек Кумановско. Како најмало на моја баба која ја родила во поодмакли години. Кога се родила била многу ситна и сиќушна, што баба помалко ја сметала за несакано дете, од причина што имала веќе поодраснати деца. Мајками била 4-то дете, од кои биле три женски и едно машко. За нејзина среќа била много пргава и убава бебе што причинувало радост за останали жители во семејство.

Порано семејства биле малку поголеми од неколку браќа кои живееле подобро во заедница. Така мајка ми повише ја чувала баба и дедо и нејзина стрина, која била малко побистра и вредна жена, па доста свои особини успеала да ги пренесе и на мајка ми.

Така со растење мајка ми станала доста самостално и слободно дете. Много рано научила да работи ручни рад кој во това време бил много потребен а пошто имала две сестри постари па од ним учила ручни рад.

Мајками беше много природна интелегентна и музикална. Во това време уште било невозможно женско дете да се школува, па така до ослободување од турско ропство и отварање нова школа поминало доста време. Така мајками пошла во прво оделение во 10 години, па како поодрасло прваче а и со нејзина интелегенција и воља за школа била одлична ученичка. Кога пораснала станала убава и вредна мома па меѓу свои другарки се разликувала како писмена за това време.

Мајками беше повише плава него црнка. Имаше многу убава коса и става. Беше средно висока и убавао градена во стаса. Кога се омажила за мојот татко била една од најубави невести за таја година во село. На нејзина свадба за првпат и свиреле Врањски свирачи и имала убава невестинска руба. Малку помодерна од други невести, бидејки на таткоми фамилија била малко поимушна фамилија во однос на другите во село.

Моје село е Старо Нагоричино, које е едно од централни села во Кумановски крај а и со подруга традиција од други села. Има чесма на сред село и покрај неа црква свети Ѓорѓи. Една од попознати цркви по изванредно убави фрески. Па така имало обичај да се собираат, поготово зимско време на игранка. Некој понапреден и музикален дечко свирел на усна хармоника.

Мајками била прва невеста која носела во това време везене папуче со киќанке и бел шал. Па така и со гардароба се разликувала од останати невести. По некоја случајност како што била како дете најмала во нејзин момински дом, така и во куќа во која дошла како невеста била трета јатрва. Бидејќи стрини моји, нејзини две постари јатрви биле обе неписмене и малко погруби од мајками, па мајками много ја обожавале и се гордееле со неа. Така не се понашале према нејзе како јетрве, него како постари сестри и ја заштитувале од потешки и груби работи. А право речено на мајка ми и не беше много мераклија за тешки и груби работи. Јас како нејзино прво дете памтам како много убаво се слагаа сите домашни работи и проблеми, кои во едно селско семејство се случуваат.

Наша куќа имаше две слави, една куќна свети Никола и една селска Ѓурѓовден. Кога ке ни дојдеа гости на слава, мајками се облекуваше во убава народна носија со ситне накити кои следуваа према носија. Стално најстар мој чичко (стартатко), имаше обичај да ја повиа да ги занимава гости со шали и песми кои во това време много се поеа на слави.

Покасно кога фамилија се проширила и созреала за осамостојување, се поделиле браќа и успешно опстојувале во нови услови.

Мајками много патеше од мигрена па беше малко заштитена од таткоми за тешки и груби работи. Бидејќи имала убав брачен живот мајка ми си ги водеше домашни работи и спремање на храна а таткоми си водеше домаќинство, брига за стока и земјоделие. Мајка ми много рано и нас деца поготово женски не научи да работимо ручни рад.

Моја мајка имаше малко подолг живот, така доживеа до подлабока старост до 93 години. Имаше исто среќа да има и судбина и убава старост. Си живееше во заеднички живот со брат ми. Па по стари години помина да живее во град Куманово кај брат ми. Си го имаше обременето свое домаќинство кое се состоеше од две деца, машко и женско, што мајка ми ги чуваше и им се радуваше како на внуци.

Братми го родила мајка ми во постари години и како едно машко помеѓу три женски, многу го сакаше и штитеше. Не даваше за него да се каже непристоен збор. За неа брат ми беше како бог. Негов збор мајка ми много го почитуваше, а и он много убаво и хумано се однесуваше према родители. Секогаш тие биле први на маса за ручак и вечера, а си имале своја старачка соба.

Мајка ми беше малко егоиста во донос према туѓи луѓе. Секогаш си рачунала дека нејзино е се најбоље. Много не милувала сите деца а посебно била хумана према внуци. Посебно према моите деца, бидејки јас имав две деца сираци од прв брак. Мајками имаше малко слабост према ним а кога пораснаа па имаше гордост, што доживеа да ги види пораснати и одомаќинети. Имаше обичај да се пофали како нејзини внуци се много паметни и вредни домаќини. Едни од пошколовани и како такви много се радуваше на нивни успеси.

Кога ке и купеа нешто поклон, било за носење или за јадење, прво не го употребувала одма. Малко го чувала да се радува и да се пофали колко много ја сакаат и ја поштуваат.

Мајками преко лето често го поминуваше време кај мене. Јас како најстаро дете много ме обожавала и рачунала на мене. Много сакаше да ми раскажува за стари обичаи и старе народне песме, кое ги поела мајками кога била млада. Од песми ми раскажувала: жетварски, свадбарски, славски, за седенки. Така да за секоја пригода имало и посебна песма. За песми во друга прилика ке ви ги раскажам.

Мајка ми имаше и много голема меморија и перцепција. Тоа го задржа и во стари години до крај на својот живот. Можеше да гледа телевизија да чита новини и разни списанија кои и доаѓаа до рака.

Братми има сервис за машини и фружидери па она му служеше како секретарка да прима пораки и да закажува на муштерии, кога може да се јават на телефон.

Мајками много обожаваше да шири познанства и да разговара. Беше дружељубива со секого и со постари и со помлади.

Мала сторија за мојот татко

Оваа сторија за својот татко а мојот дедо Столе е пишувана деновиве од мојата мајка. (Мајками сега има 72 години)

Мојот Татко Стојан Тошиќ, роден е 1914 година во село Стао Нагоричино – Кумановско, како трето дете во фамилија. За негова несреќа многу рано останал сирак, без мајка, како мало бебе од неколку месеци.

Во тоа време немало храна ни прибор за бебиња, па негова стрина која немала деца а била вредна и хумана жена, го прифатила да го чува, го доела на овца, додека да го научи да го храни со печено брашно со лажичка.

После неколку години дедо ми се преженил и во втор брак му се родило уште едно машко дете. За несреќа втората мајка на татко ми била многу лоша, па ги малтретирала најдените деца. Дедо ми од проблеми и жал за негови сираци се разболел и умрел за кратко време.

Нивната мајка маќеа се премажила и трите машки деца останале сосема сами, без двата родитела.

Таа маќеа мајка на татко ми многу го тепала и не му давала леб да јаде и не му давала да спие во постелина. Па таткоми бил принуден да спие во јасле кај стока. Та на тој начин татко ми многу бил приврзан за стока. Татко ми така цел живот многу ја сакаше стока. Тој просто ја препознаваше нејзина потреба и особини и со добиток се однесувал како со човек. Многу убаво го чуваше добиток. Така се разликуваше негова стока од комшиска. Ги тимареше секое сабајле и им чистеше. Кога ке влезеше во шталата тој и се обраќаше со добро јутро, а на стоката по навика како да и беќе драго па се окренуваа да го видат и ќе замавнат со глава или со опашка како одговор на негово добро јутро.

Во тоа време било обичај да се чува по еден добар коњ за јавање. Имало некој обичај да се тркаат сватови на свадба. Некој од коњаници требало да однесе муштулук на свекрвина куќа и добивал подарок, чорапи или крпа (пешкир). Таткоми скоро секогаш успевал да стигне прв па на тој начин си обезбедувал чорапи инаку почесто одел бос.

Многу рано стекнал работна навика и бил многу послушен и омилем меѓу луѓето па така сите се однесувале хумано и добро према него.

Таткоми беше убав и многу воспитан. Имаше многу убави зелени очи со убав оквир и убави црни веѓи и црна коса. Не беше многу висок ама беше во голема кондиција и воља за работа. Беше много тактичар и принципиелен. Много рано се оженил па по негова среќа зел најубава мома, од убава и богата фамилија. Многу ја сакаше мајками и имаа многу сложен брак.

Таткоми имаше способност за добар организатор, за водење домаќинство. Покасно се покажувал како добар војсковоѓа, беше првоборац и ранет на Сремски фронт и имаше одликовање од Тито, орден за храброст.

Многу често беше истакнат како општествен работник, поготово за време селски заедници кои беа организирани 1947 год. Тој беше прв председател на задруга.

Како родител беше много хуман и близок со нас деца. Ни ги испунуваше наши желби, ама под еден услов прво да заслужимо, па често не наградуваше а и не казнуваше ако погрешимо или не извршимо задатак. Секоја вечер добивавме распоред за утрешниот ден, што треба да сработиме а друг ден после вечера дававме извештај за успешна или неуспешна задача. Тој тачно можеше да не процени дали го лажемо или вистина се оправдувамо за неуспех во задача.

Таткоми беше исто голем љубител на земјоделие. Со голем ентузијазам и мерак ги извршуваше пољопривредни работи. Точно знаеше кога и на која нива треба да се сее некоја садовина. Така си добиваше и голем приход. Имаше и вонреден приход од услуга на луѓе кои бева од далечни села од Куманово. Тој ги прифаќаше како на Ан, на спиење, а им наплатуваше и за храна па и нешто ако се напијат по некоја ракија. Така си го обезбедуваше семејство за еден солиден живот.

Много имаше способност да не препознае нас деца, кога ке имавме некој проблем и убаво можеше да ни се доближи и да не поучи како можемо најлесно да си го решимо проблем. Ние деца многу го почитувавме и го сакавме а тоа мислам дека беше мамина заслуга. Таа никогаш не ни рекла ништо лошо за таткоми. Ние никогаш немаме слушнато некои поголеми кавги во нивни заеднички живот.

Таткоми имаше обичај рано да станува на сабајле. Него секогаш сонце го огревало на нива а и сакаше навреме да ги добива сите три оброка, доручак во 9 ч., ручак во 12 ч., а вечера во 18 ч. А на крај ке речеше (после секој оброк) “..газда да полегне, храна да се слегне..“. Много брзо можеше да заспие. А лесно и да се пробуди ако треба.