Миграцијата ја опустоши Козјачијата, во 39 села живеат 5.000 жители

КУМАНОВО - Во 39 села на подрачјето на Општина Старо Нагоричане живее население од се' на се' 5.000 жители, што е катастрофален демографски податок - вели градоначалникот Власто Димковиќ. „Ние сме сиромашна општина во уште посиромашната Козјачија, но како локална самоуправа донесовме стратегија за запирање на натамошното осиромашување, за намалување на миграцијата што во изминатите неколку децении буквално ги опустоши селата и за стопирање на т.н. „бела чума“. Одамна по нашите козјачки села свештениците не венчаваат и не крштаваат деца, а имаат работа само околу умирачки“ - се жали градоначалникот Димковиќ на чие инсистирање Советот на општината изгласа посебна одлука на мерки за популациона политика во насока на зголемување на бројот на населението.

На подрачјето на општината се евидентирани околу 40 брачни двојки во кои се раѓаат и се' уште можат да се раѓаат деца, а се водат како семејства со постојано место на живеење на територијата на Старо Нагоричане. Првото новороденче во 2007 година од Советот на општината ќе добие телевизор, а секое семејство во кое ќе се раѓа дете во иднина од буџетот на општината ќе биде стимулирано со еднократна парична помош во денарска противвредност од 50 евра. „Ова не е можеби којзнае што за некого, но е голема работа за луѓето од кое било од сиромашните села во Козјачијата“, вели градоначалникот на Старо Нагоричане и најавува и други мерки за поттикнување на наталитетот кај населението. Во разработка се идеи за ослободување на новоформираните млади брачни семејства од таксата за вода и други комунални давачки што се во надлежност на локалната самоуправа, а надежи за повторно заживување на селата се полагаат и во програми за побрз економски развој потпомогнат од Владата со средства од т.н. претпристапни фондови на ЕУ.

Шансите оваа територијално голема, а по население многу мала општина ги гледа во земјоделството и во сточарството. Вистински подем во развојот треба да обезбедат и неколкуте знаменитости, како што се Меморијалниот центар на АСНОМ во Пелинце, мегалитската опсерваторија Кокино и ранохристијанската црква „Св. Ѓорѓија“. Во догледно време овие три светилишта ќе бидат омилени дестинации на река љубопитни туристи од целиот свет - гласно сонува градоначалникот на Старо Нагоричане, Власто Димковиќ. (Ст.Б.)

Во Алгуња имаат водовод, а со вода се снабдуваат од бунари и кладенци

Во Алгуња имаат водовод, а со вода се снабдуваат од бунари и кладенци

Поради неплатена струја чешмите на селскиот водовод во кумановското село Алгуња веќе три месеци се суви

СТОЛЕ БОЖИНОВСКИ

КУМАНОВО - Седумдесет домаќинства во кумановското село Алгуња имаат современ водовод, а со вода се снабдуваат од бунари и од кладенци како пред сто години. Водоводот што своевремено им го изгради државата со средства од тогашниот Републички фонд за недоволно развиени подрачја наместо да им обезбедува редовно и квалитетно водоснабдување, стана предмет за постојани селски караници и меѓусебни обвинувања. Со објектот управуваат неколку лица од т.н. режиски одбор на чело со, како што велат селаните, главниот „режисер“ Часлав Симоновиќ во чии раце е клучот од главната славина на црпната станица и од неговата волја зависи дали ќе тече вода низ селската мрежа или чешмите ќе се суви како што е случај во последните три месеца.

На овие обвинувања од засегнатите селани прозваниот Часлав одговара: „Жителите од Алгуња сакаат да користат вода, а да не плаќаат. За потрошената вода тие моментно должат 330.000 денари. Поради тоа режискиот одбор не е во состојба редовно да ги плаќа сметките за потрошена електрична енергија на црпната станица. Причина за најновото „пресушување“ на водоводот е во тоа што кумановското електродистрибутивно претпријатие ја пресече струја за неплатен долг во висина од 130.000 денари“, возвраќа на обвинувањата шефот на водоводот во Алгуња, Часлав Симоновиќ.

„Ова никаде го нема. Да имаш водовод на подарок од државата, а луѓето да носат вода од кладенци, бунари, од долови. Во прашање се седумдесетина домаќинства со , главно, стари и снемоштени лица чии млади се отселени“, вели претседателот на Месната заедница, Миле Стојменовиќ. Тој додава дека има вистина во тоа дека сметките за потрошена вода нередовно се плаќаат, меѓутоа, има место и за сомневање дека собраните средства се залоупотребуваат. На негова иницијатива, во селото се собираат потписи на петиција со барање целиот систем за водоснабдување да му се довери на управување и одржување на Јавното комунално претпријатие од седиштето на Општината Старо Нагоричане под чија самоуправа е и селото Алгуња.

ЛАК И СТРЕЛА

Ова игра како деца ја игравме под пресија на филмовите за каобојци и индијанци. И славниот Робин Худ се разбира. Стрелата беше оружје на индијанците. Многу и романи од Карл Мај прочитав - попосле со таква тематика.

Потешко беше да се изработи Лак. Мораше да се најде некое јако но не предебело дрво кое има еластичност во себе... Дрен беше добар избор ... Но каде да најдеме дрен – тој во падините на Водно растеше но во маалото во која јас живеев (близу Техничко училиште – денешна Универзална) го немаше....

По земјотресот една година бев евакуиран во Словенија Камник (неколку месеци) и Пореч 8 месеци. Камник беше идеално место за правење на лак и стрела. Околу групите на куќи распрскани ваму таму – беа обронци на шума – густа шума и добар извор за материјал за Лак и Стрела. Но наставниците не ни дозволуваа да одиме сами во шума ... Словенчињата некако не не играа ... не избегаваа ...

Вистинските Лак и Стрела ги правев во населбата Бутел еден – каде моите добија барака после земјотресот ... Е таму кај самопослугите имаше остатоци од некаква шума од Багрем – која ја имаше се до некое време – кога поради старост ја исекоа ....

А уште повеќе материјал имав во селото во кое сум роден с. Старо Нагоричане. Пчиња изобилуваше со материјал за лак и стрела ... а за надополнување на сликата ... дедоми имаше прекрасна кобила по име “Ласта“ – која во полн трк – галоп - ме носеше и по неколку километри .... Во трки со коњи сега уживаат само побогатите слоеви а тогаш беше забава за нас сиромасите ....

Интерсно е дека кога ке паднеш од коњ во полн трк (се навалуваш како каскадерите од филмовите) и паѓаш под коњот ... Коњот веднаш се укопува во земја и не се десило коњ да нагази дете кое паднало ... Коњите се многу внимателни животни ....

Ласта ке ја јавнев и за десетина минути галоп бев во река – каде Ласта ке се напасеше на сочните ливади – јас ем ке се избањав во пчиња им ке најдев добар материјал - прав и доволно јак и жилав за Лак и Стрела ...

Потоа брзо ке се вратев на “работното место во селото“ – обично како и секое дете на село и јас добивав по некоја дневна задача (да се заработи ручекот – велеше дедоми) – претежно околу чување на крупниот добиток – неговото терање на паша и поење ....

Дома во двор кај дедоми ке најдев некоја стара жица и ке го оптегнев Лакот. А од тенките но јаки прутја ке направев стрели. На крај на стрелата оној кој беше од напред знаевме да уковаме пресечена шајка и правац чавки (омилени за одстрел) ... Ем доволно големи, ем штеточини ... Брзината на такви Стрели беше голема и знаевме да погодиме чавка дури и на 40 метри оддалеченост ... но се разбира најчесто промашувавме ...

Во меѓувреме (во право пладне – кога сонцето е највисоко) кога на село ништо не може да се работи – знаев често да се најдам во дворот на црквата св. Ѓорѓи – во дебелите сенки под големите багреми - во друштво на добра книга за мојата возраст ... Ех, детство ... најубавиот период на животот ...

МОЈ КЕ ГА ЦЕЛИВАТЕ !

Навистина е грев да се краде од верски објект.

Од верските објекти се краде се и сешто... Се крадат ситните пари ставени на иконите ... Се крадат и вредните икони - поготову од помалку обезбедувани објекти ... но се краде и во Цркви и по градовите ...

Во Охрид нели се украдоа и делови од мошти на еден светец ?!

Еве за да имаме рамноправност “рамковна“ се потрудија крадците на бакарните плоќи на амамот во Дебар ....

На сета мака - ми текна да ви раскажам една случка од црквата од мојот крај ...

Попот на Црквата - кој впрочем е и мој подалечен предок - ги собрал селаните на селската слава во црквата и им одржал беседа:

Манастирска Црква во Старо Нагоричане - Кумановско

“Драги мои сељани, сабрамо се на овој славу - свету славу - да гу прославимо селски славу ... Еве гледам дека сте донеле леб, погаче и вино да ви гу благослову славу... И тој ке га направу ... Ама имам едну муку да ви кажу и да ви пренесу и споделу с‘ас вас ...

Имасмо златан крст на цркву, да га *бу. Украдосте га ...
Купимо сребрен крс за нашу цркву да га *бу. И т‘ј га украдосте ...
Купимо железан крст - ама и т‘ј га украдосте да га е‘у ...
С‘г сам купија дрвен крст да га *бу ... Ако га украдете и њега после мој ке га целивате ....

„Свети Прохор Пчињски“ е отстапен на Србија од страна на Лазар Колишевски

Според мислењето на многи еминентни македонски историчари, Манастирот "Свети Прохор Пчињски" по Втората светска војна премолчено и го отстапиле на Србија тогашните македонски власти.

Постојат многу документи во повоениот период од кои се гледа дека манастирот е на македонска територија. Постојат дури и географски карти.

Се претпоставува дека манастирот "Свети Прохор Пчињски" и припаднал на Србија откако била донесена одлука со него да управуваат владиците на Српската православна црква. СПЦ, по се изгледа, извршила силен притисок нејзе да и припадне манастирот и тогаш се случила и промената на границата помеѓу Македонија и Србија.

Преовладува тврдењето дека македонската влада на чело со Лазар Колишевски дефинитивно се откажала од манастирот кога е донесен законот за територијална поделба на федерална Македонија на окрузи.

Во 1945 година, македонскиот Президиум, на чие чело бил Методија Андонов Ченто, го донесол Законот за територијална поделба на федерална Македонија на окрузи. За жал, со законот и се дава овластување токму на владата, на чие чело бил Лазар Колишевски да донесе уредба за бројот и за територијалните подрачја на околиите. Владата, со задскриена намера, го донесла тој државен подзаконски акт на 21 ноември 1945 година. Скопскиот округ, според член 4 од Уредбата, се состоел од: Кривопаланечка, Козјачка, Кумановска, Маџарска, Ѓорчепетровска, Драчевска, Теаречка, Тетовска, Гостиварска и Дебарска околија. Погубниот дел за Македонија е роа што со Уредбата се испуштени цели околии - Качаничката и Прешевската, Бујановачката, Трговишката, како и дел од Козјачката околија, селото Старац, каде што се наоѓа манастирот "Св. Отец Прохор Пчињски".

Во 1945 година, на сојузно федерално југословенско ниво, како и во секоја република биле донесени закони за аграрна реформа и колонизација, со што по револуционерен пат приватната сопственост преминала во државна сопственост. Под удар паѓаат и манастирите и нивните имоти. Таква судбина има и манастирот "Св. Отец Прохор Пчињски" при што српската, а не македонската влада, донесла одлука со која и манастирот бил предмет на аграрната реформа во 1946 година. На манастирот тогаш му биле оставени максимум 24 хектари обработливо земјиште и 30 хектари шума.

ГРАНТ ЗА МЕГАЛИТСКАТА ОПСЕРВАТОРИЈА

ГРАНТ ЗА МЕГАЛИТСКАТА ОПСЕРВАТОРИЈА

Со американски пари ќе го чистиме ѓубрето од Кокино

Само по една година, откако нема истражување на Кокино, посетителите на оваа опсерваторија зад себе оставаат ѓубре на камењата стари над 3800 години

- Мегалитската опсерваторија Кокино, која НАСА ја рангираше на четвртото место во светот по важност, е преплавена е со најлон ќесиња, со ѓубре и за една година колку што нема истражувања на овој локалитет, теренот е запуштен. Грантот од 27.000 долари кој се доделува од Фондот на амбасадорот на САД за заштита на културното наследство е спас, вели раководителот на истражувањата, археологот Јовица Станковски.
- Летово требаше да има археолошки истражувања на Кокино, но поради изборите, тоа не се реализира. Во октомври, се надеваме дека ќе ги добиеме ветените 200.000 денари, додава Станковски.
Со американскиот грант, за кој договор потпишаа амбасадорот на САД, Џилијан Миловановиќ и министерот за култура, Илиријан Беќири, не се предвидени археолошки истражувања, туку парите ќе се искористат за целосно уредување на локалитетот.
- Конечно ќе се постави голем билборд на кој ќе биде претставено Кокино и со сите информации за него. Сега, посетителите ако нема некој да им ја каже приказната за Кокино, мислат дека тоа се само куп камења, додава археологот. Ќе бидат поставени и клупи, канти за ѓубре, а ќе има предавања и за локалното население да се запознае со значењето на овој локалитет.
- Голем проблем претставува тоа што на теренот нема чуварска служба. Посетителите кои доаѓаат неорганизирано оставаат ѓубре, си прават скари на локалитетот, го уништуваат. Првото што ќе го побараме од новата влада е да постават барем двајца чувари кои ќе го надгледуваат локалитетот, вели Станковски.
Со грантот, исто така, ќе биде организирана и голема изложба за промоција на Кокино, ќе бидат испечатени флаери за туристи, а ќе биде извршена и конзервација на пронајдениот материјал. Со завршувањето на грантот, локалитетот би требало да е комплетно уреден.

Старост од 3800 години
Кокино датира од 1800 години пред нашата ера, односно минимум е старо 3800 години и е значаен остаток од мегалитската култура. Овој локалитет е рамо до рамо со Стоунхенџ во Британија, Абу Симбел во Египет и Ангкор-Ват во Камбоџа.

Анита ЈОВАНОСКА

Кокино доби пари од САД

ПОТПИШАН ДОГОВОР МЕЃУ АМБАСАДОРКАТА МИЛОВАНОВИЌ И МИНИСТЕРОТ БЕЌИРИ Кокино доби пари од САД Амбасадорката на САД во Македонија Џулијан Миловановиќ од амбасадорскиот фонд за културна заштита, ќе донира 27.000 долари за мегалитската обсерваторија Кокино, во Старо Нагоричане, кумановски.

Амбасадорката на САД во Македонија Џулијан Миловановиќ од амбасадорскиот фонд за културна заштита, ќе донира 27.000 долари за мегалитската обсерваторија Кокино, во Старо Нагоричане, кумановски. Парите се наменти за астро-археолошки истражувања, за развој , промоција и презентација на Кокино. Кокино овие пари ги добива по потпишувањето на Договорот за научна и технолошка соработка меѓу САД и Македонија.Амбасадорскиот фонд е основан од Американскиот конгрес, а Кокино грантот го добива по признавањето од НАСА како чеврта најважна античка обсерваторија во светот. Договорот за доделувањето на грантот вчера го потпишаа амбасадорката Миловановиќ и минисдтерот за култура Илиријан Беќири. Ова е петти грнат што Македонија го добива од американскиот амабсадорски фонд за заштита на културното наследство. Дадени се средсрва за Варадарски рид, за Римскиот форум во Стоби, за реставарација на црквата "Свети Спас" во Скопје и за турската бања Хам Ам во тетово. Ц.З.

На Коњух, покрај тврдина, имало и град

ИнтервЈу
На Коњух, покрај тврдина, имало и град
Каролин С. Снајвли Археолог, која во земјава е присутна од 1971 година, ги открива тајните на локалитетот Коњух

ОБЈЕКТИ Еден од станбените објекти на северната страна на Големо Градиште, Коњух, датиран од 5-6 век

Катерина Богоева



Го истражувате археолошкиот локалитет Големо Градиште Коњух, во близина на Кратово, во рамките на македонско- американски проект заедно со колегите од Музејот на Македонија. Што говорат досега откриените материјали, која е неговата историја?

-Локалитетот Коњух ми беше познат по откриената црква - ротонда која влезе во светската литература, но прв пат го посетив заедно со археологот Киро Трајковски по завршувањето на заштитните ископувања на некрополата која се наоѓа во негова близина, а кои беа во функција на планираната пруга за Софија. Уште на прв поглед локалитетот ми беше интересен поради карпите и просториите исклесани во нив. Одлучивме да го истражуваме најнапред во рамките на пилот -проектот во 1998 година кога вршевме рекогносцирање на теренот, за во 2000 година да започнеме со ископувањата кои сеуште траат. Малку луѓе знаат за Коњух, но и малку археолози од земјава досега го посетиле. До 2004 година работевме на акрополата, во горниот дел и можеме со сигурност да кажеме дека таму се наоѓала тврдина, датирана од средината на шестиот век, од времето на царот Јустинијан И. Откривме бедем, имаме одредени сознанија како изгледала внатрешноста на градот, но и една цистерна на чие што дно, пронајдовме садови со рачки кои луѓето или намерно ги фрлале или ги губеле. Сеуште не знаеме како цистерната се снабдувала со вода.

Акрополата се наоѓа во средината на локалитетот, а од минатата година започнавме со копање на неговата тераса во долината на Крива Река и откривме објекти кои го потврдија постоењето на град, со податоци за живеење кои датираат од втората половина на петти и шести век, но има и податоци од порано. Мошне е важно што почнавме да добивме сознанија за распоредот на градот, за неговите улици, за станбените блокови.

Може ли да се говори за одреден континуитет на живеење низ вековите?

-Тоа е уште едно од отворените прашања поврзани со Коњух каде има податоци за живеење во периодот од 1- 3 век, што е и констатирано со откривањето на гробовите во текот на заштитните истражувања, како и со неколкуте натписи од надгробни споменици кои датираат од 3 -4 век. Проблем е што сеуште не знаеме каде се протегала раноримската населба, бидејќи ако има гробови, населбата мора да била во нивна близина. На овој простор има диви копања, а со векови селаните од Бељаковце и Коњух, од локалитетот земале камен што им служел како материјал за градење. Никој во тоа не ги спречувал. Годинава најдовме дваесеттина монети, најголем број римски, кои датираат од 2-3-4 век, како и голем број предмети изработени од коска (чешли, рачки од нож) кои сметаме дека се карактеристични за локалитетот. За нив и за другите добиени сознанија, заедно со колегите од Музејот на Македонија Елена Канзулова и Михаил Стојановски ќе говориме во октомври на симпозиумот на Македонското археолошко друштво во Делчево.

На овој локалитет може да се работи уште 50 години бидејќи е голем, но би сакала да работиме барем уште три до пет сезони. Задоволна сум од досега добиените сознанија за распоредот на градот, од откривањето на неговите улици.

Но не е докрај откриена ниту акрополата. Видовме дека нејзиното плато е вештачки создадено, дека Римјаните ги сечеле карпите на неговата северна и источната страна и така го создавале бедемот. На тој начин е создадено едно особено рамно место на кое се наоѓал главниот дел од тврдината која опфаќа и дел од терасата.

Интересно е дека тврдината на Јустинијан е градена во средината на град кој веќе постоел и пред половината на шестиот век, но и дека во тој крај се уште постои рударството, поради кое бил и важен патот што водел низ долината на Крива Река. Можеби на тогашните жители им била потребна тврдината токму заради заштита на рудниците, а по патот кој одел по долината на Крива Река има неколку тврдини. Коњух има и тврдина и град, но сеуште не се знае дали постојат градови и крај другите места со тврдини.

Го истражувавте и Стоби, работевте на неговиот водич, но професионално сте врзани за Гетизбур колеџот во Пенсилванија, во САД, каде предавате и живеете. Кое е вашето мислење за македонската археологија?

-Бев неколку пати летово на Стоби за да видам кои се новите откритија. Ме интересираат прашањата од областа на урбанизмот, особено римскиот и доцно -античкиот урбанизам. Во Македонија истражувам околу 35 години со прекини, најдолго во однос на другите балкански земји. За прв пат дојдов на истражувањата на Стоби во 1971 година, а досега сум работела и во Србија и Северна Грција.Мојот интерес е врзан за римската провинција Македонија.

Мислам дека денес во Македонија археологијата полека се развива, но луѓето знаат дека за развојот се потребни и опрема, компјутери, пари за ископувања. Парите се сигурно меѓу најважните прашања за археологијата, но тие не се потребни само за ископувања. Постојат многу непубликувани материјали , потребни се и пари за купување на книги од областа на археологијата, часописи, компјутери, Интернет, патувања до добри библиотеки (бидејќи овде ја нема потребната литература), за студии во странство и др.